24e zondag door het jaar (2009)

De schrijver van de eerste lezing, uit de profeet Jesaja, laat iemand spreken die in de traditie "de lijdende dienaar van Jahweh" genoemd wordt. Het is een aangrijpend stuk: "Mijn rug bood ik aan wie mij sloegen, mijn wangen aan wie mij de baard uitrukten en mijn gezicht heb ik niet afgewend van wie mij bespotten en mij bespuwden. God de Heer zal mij helpen: daarom zal ik niet beschaamd staan."

De ontroering die deze woorden oproepen hangt samen met het feit dat de christelijke traditie in de lijdende dienaar van Jahweh een voorafbeelding heeft gezien van Jezus Christus.

Het evangelie van deze zondag, uit Marcus, is een onwankelbaar voetstuk geworden voor het beeld van Jezus: eerst de vraag van Jezus: "Wie zeggen de mensen dat ik ben?" en het beslissende antwoord van Petrus": "Gij zijt de Gezalfde." Dat is: de voorspelde koning-met-bovenmenselijke-vermogens uit het geslacht van David, de Messias. Jezus gebood hen daar verder over te zwijgen. Vervolgens kondigde hij aan dat hij veel zou moeten lijden, dat hij verworpen moest worden door de religieuze leiders, dat hij ter dood zou worden gebracht en na drie dagen zou verrijzen. Petrus nam opnieuw het woord en keurde dat doemdenken af." En daarop reageerde Jezus uiterst fel: "Ga weg, satan, terug! Want gij laat u leiden door menselijke overwegingen en niet door wat God wil." En vervolgens riep hij iedereen erbij en verklaarde: "Wie mijn volgeling wil zijn moet mij volgen door tegen zijn eigen aard te handelen en zijn kruis op te nemen. Want wie zijn leven wil redden zal het verliezen. Maar wie zijn leven verliest omwille van mij en het Evangelie zal het redden."

Daarbij passen de woorden van Paulus in zijn brief aan de Romeinen (3, 23-25): "Want allen hebben gezondigd en daarom zijn allen beroofd van het hemelse geluk. En allen worden zij door Gods gunst weer geheiligd, krachtens de verlossing die in Christus Jezus is. God heeft Hem aangewezen als zoenoffer door zijn bloed. God wilde zo zijn barmhartigheid tonen want in zijn verdraagzaamheid liet Hij de zonden van het verleden daarna onopgemerkt." Daarmee krijgen wij een onmogelijk antwoord op een vraag die niet te beantwoorden is.

Toen ik dit alles nalas, kwam de onverwachte vraag bij mij op: "Hoe is het zo ver kunnen komen"? Hoe ver dan? Dat wij mensen, die slecht heten te zijn, lijden moeten ondergaan om door God geaccepteerd en verdragen te worden. En dat God zó boos op zijn schepselen was geworden dat Jezus aan het kruis geslagen moest worden om boete te doen voor ons, slechte mensen.

Heel concreet: Bij een begrafenis van een jonge vrouw en moeder van kinderen, begon de priester zijn preek met de woorden: "God wil de mensen bij zich hebben en dat doet Hij door ze te laten lijden." Inderdaad: hoe kan het tot zulke woorden komen?

Eeuwen lang, tot vandaag toe, hebben kleine, machteloze, arme mensen, - vrouwen en kinderen op de eerste plaats -, hetzelfde mee moeten maken als die "lijdende dienaar van Jahweh." Denk alleen maar aan al de ellende in Afrika, jaar in jaar uit, hongersnood, oorlog, ziekte, verkrachting als een oorlogswapen. Zijn dat allemaal mensen die, als Jezus, moeten lijden om weer bij God in een goed blaadje te komen? Terwijl wij hier al 64 jaar in goeden doen leven, mét of zonder klachten over het lijden dat ons overkomt. Alleen: wij lijden niet omdat we moeten. Staan wij dan wél op goed voet met God?

Waarom steeds hameren op onze zonden en de noodzaak van Jezus op het kruis. Waarom horen we zo zelden over de verrijzenis van Jezus, anders gezegd:: leven is sterker dan de dood. Dat heet toch het hart en het enige draagvlak van ons geloof. Heeft God dan 2000 jaar niet veel anders van zich laten horen dan dat we moeten lijden?

Liever mogen we ons dat oerverhaal herinneren dat God adem in onze neus blies, om te leven! En dat het nu aan ons is dat leven door te geven. Of de woorden uit psalm 139: "Gij hebt uw handen om mij heen gelegd", zoals te zien is op de poster met de twee handen die de aardbol vasthouden.

Wie liet Jezus zeggen dat hij moest lijden en sterven? Hééft hij dat werkelijk gezegd? Waarom mocht Abraham zijn zoon in leven laten maar moest Jezus sterven om God te verzoenen? Mensen als Ghandi in India en Martin Luther King in de V.S. wisten evengoed als Jezus dat zij door tegenstanders op leven en door gehaat werden. Zij voorspelden niet hun dood maar bleven hameren op leven zonder geweld en leven vanuit een droom.

In plaats van naar het kruis te kijken, kunnen we beter aandacht hebben voor al die miljoenen overal op de wereld die zijn als de "lijdende dienaar van Jahweh." En dichterbij proberen niemand pijn te doen en mensen blij te maken.

Niet meer: het leven verliezen maar het juist redden. Luther zei het op deze manier: "Als ik wist dat de wereld morgen zou vergaan, zou ik vandaag toch nog een boom planten!"